Oregano

Lebiodka pospolita - Origanum vulgare

OreganoOregano to jedna z najpopularniejszych przypraw świata, którą można niekiedy znaleźć na stole w restauracji czy grill barze razem z solą, pieprzem i papryką.

Oregano to zwyczajowa nazwa rośliny, która jest znana jako lebiodka pospolita. Łacińska nazwa tej przyprawy to Origanum vulgare. W Polsce jest również nazywana dzikim majerankiem. Nazwa tego zioła wywodzi się z greckiego: "oros" (oznaczające "górę") oraz "ganos" (oznaczającego "ozdobę"), co po złożeniu można przetłumaczyć jako "ozdoba góry". W przyrodzie występuje kilkadziesiąt odmian tej przyprawy.

Jakie niesamowite właściwości kryje w sobie ta pospolita przyprawa? Jakie ma zastosowanie w kuchni, do czego się ją dodaje? W jakiej kuchni się sprawdza? Z jakimi innymi przyprawami się komponuje? Jakie ma zastosowanie w medycynie? Jak wygląda? Gdzie występuje? Poznaj tę niezwykłą roślinę.

Historia

Według wierzeń starożytnych Greków, ciepła, korzenna woń tego zioła była uważana przez Afrodytę za symbol szczęścia. Palonym oregano doprawiano wino, co miało służyć jako afrodyzjak i zapewniać spożywającym to wino nadzwyczajną siłę miłosną. Podobno do dziś w Grecji ślubna wiązanka może być złożona w formie bukietu z tej rośliny.

Poganie mieli zwyczaj sadzenia tego zioła na grobach, by zapewnić duszom zmarłych spokój. Wkładano również ziele oregano pomiędzy naczynia używane dawniej na wsi na mleko (skopki), gdyż wierzono, że dzięki tej praktyce mleko nie skiśnie.

Arystoteles w swych zapiskach donosił, że po połknięciu węża przez żółwia, zwierzę to ratuje się przed śmiercią spożywając oregano. Między innymi dlatego uważano je za odtrutkę. Hipokrates uważany za ojca medycyny leczył tym ziołem reumatyzm, biegunkę, łuszczycę, podobno uważał, że roślina ta wzmacnia nerwy i zalecał ją również przy chorobach płuc.

Występowanie lebiodki pospolitej

Oregano rośnie w Afryce Północnej, Europie (szczególnie pospolicie w Grecji i w innych krajach basenu Morza Śródziemnego), Azji. Lebiodka pospolita występuje w Polsce szczególnie na niżu i w górach po regiel dolny.

Lebiodkę pospolitą można spotkać w jasnych zaroślach, suchych i widnych lasach, przydrożach, pomiędzy skałami, jak i w ciepłolubnych murawach. Murawy ciepłolubne to roślinność zróżnicowanych siedlisk, które cechuje nasłonecznienie, więc są to miejsca ciepłe lub bardzo ciepłe, charakteryzujące się również wysoką przepuszczalnością podłoża suchego lub bardzo suchego. Rośliny, które rosną w murawach ciepłolubnych wykształciły wiele przystosowań, które pozwalają im przetrwać suszę. Należy jednak pamiętać, że pomimo faktu, że w naturze roślina ta jest dość odporna na suszę, to jednak uprawiana w doniczce potrzebuje być regularnie podlewana.

Wygląd lebiodki pospolitej

Lebiodka pospolita to roślina wieloletnia. Z jej kłącza wyrasta łodyga o wysokości 20-70cm. U nasady jest rozgałęziona i lekko owłosiona. Liście lebiodki pospolitej są owalne lub zaostrzono jajowate, mają gładki brzeg albo delikatnie ząbkowany i posiadają krótkie ogonki.

Kwitnienie dzikiego majeranku

Okres kwitnienia lebiodki pospolitej, czyli dzikiego majeranku przypada na okres od lipca do września, a nawet do października.

Oregano jako przyprawa

Przyprawę tę cechuje bardzo przyjemny, delikatny i bardzo charakterystyczny aromat i korzenny, lekko orzeźwiająco i nieco gorzkawy smak. Jest bardzo lubianą przyprawą w kuchni.

Oregano różni się smakiem w zależności od odmiany i od położenia geograficznego, na którym rośnie. W zależności od odmiany, może ono być łagodniejsze lub ostrzejsze w smaku, Dobrej jakości oregano może posiadać tak silny smak, że może wywołać wrażenie znieczulenia języka. Roślina ta rosnąc w chłodniejszych rejonach świata jest zwykle łagodniejsza w smaku.

Zastosowanie oregano w kuchni

Oregano poprawia metabolizm, ułatwiając tym samym trawienie ciężkostrawnych potraw i pobudzając również apetyt. Właśnie te właściwości tej przyprawy sprawiają, że jest ona tak powszechnie stosowana w kuchni. Nadaje potrawom wyborny kojarzący się z kuchnią śródziemnomorską smak, a rozgrzana podczas przygotowywania ciepłego posiłku niesamowicie - można powiedzieć, że "ciepło" pachnie.

W kuchni stosuje się zarówno świeże liście, jak i liście suszone. Świeże liście są bardziej orzeźwiające w smaku, natomiast suszone liście mają bardziej intensywny aromat i są bardziej rozgrzewające, o czym przypomina ich korzenny zapach.

Ile czasu można przechowywać oregano?

Świeże oregano można przechowywać w zimnej wodzie, ale należy je wykorzystać w ciągu kilku dni (5-6). Suszone oregano staje się lekko ostrzejsze, gdy jest przechowywane w kawałkach, a nie sproszkowane, o czym warto pamiętać samodzielnie susząc liście.

Potrawy z wykorzystaniem oregano

Przyprawa ta ma rozmaite zastosowanie w kuchni, dlatego można ją w spotkać w wielu potrawach.

Rodzaje potraw, do których często dodaje się przyprawę oregano:

  • pizza,
  • spaghetti,
  • zapiekanki,
  • warzywa świeże, gotowane, pieczone, smażone, grillowane (pomidory, sałata, groch, fasola, ziemniaki, itd.),
  • sałatki (grecka, ziemniaczana, warzywna),
  • sery żółte, feta, twaróg,
  • ryby,
  • kraby, owoce morza,
  • potrawy mięsne (szczególnie wołowina, wieprzowina, baranina),
  • sosy,
  • zawiesiste zupy.

Służy do aromatyzowania niektórych likierów, wódek, wermutów. Można go również wykorzystywać do aromatyzowania oliwy z oliwek - dodając do niej kilka pędów oregano.

Kuchnia, w której oregano jest ważną przyprawą:

  • kuchnia włoska,
  • kuchnia hiszpańska,
  • kuchnia grecka,
  • kuchnia turecka,
  • kuchnia meksykańska (odmiana Lippia graveolens, która nie jest już tak mrozoodporna, by bez problemu poradzić sobie w naszym klimacie, ewentualnie można ją uprawiać w doniczce).

Przyprawy, z którymi oregano dobrze się komponuje:

  • bazylia,
  • tymianek,
  • majeranek,
  • suszona papryka, chili
  • pieprz.

Jego ciepły smak dobrze łączy się z przyprawami pikantnymi.

Wartości odżywcze oregano, kalorie

100g suszonej lebiodki pospolitej zawiera m.in.

Kaloryczność: 265 kcal (1107 kJ),
Białka: 9,00 g,
Tłuszcze: 4.28 g,
Węglowodany: 68.92 g.

Minerały:
wapń: 1597 mg,
żelazo: 36.80 mg,
magnez: 270 mg,
fosfor: 148 mg,
potas: 1260 mg,
sód: 25 mg,
cynk: 2.69 mg,
miedź: 0.633 mg,
mangan: 4.990 mg,
Selen: 4.5 µg

Witaminy:
witamina C: 2.3 mg;
tiamina: 0.177 mg,
ryboflawina: 0.528 mg,
niacyna: 4.640 mg,
kwas pantotenowy (witamina B5): 0.921 mg,
witamina B6: 1.044 mg,
folacyna (DFE, ekwiwalent): 237 µg,
cholina: 32.3 mg,
betaina: 9.8 mg,
witamina A (RAE, Retinol Activity Equivalents): 85 µg,
beta-karoten: 1007 µg,
alfa-karoten: 20 µg,
beta-kryptoksantyna: 7 µg,
witamina A (IU, International Unit): 1701 IU,
luteina + zeaksantyna: 1895 µg,
witamina E (alfa-tokoferol): 18.26 mg,
gamma-tokoferol: 24.42 mg,
delta-tokoferol: 0.92 mg,
witamina K: 621.7 µg.
(źródło: Departament Rolnictwa USA, 02027, Spices, oregano, dried):

Nazwy lebiodki pospolitej w innych językach

cz. Dobromysl
r. duszica
a. Oregano, Wild Majoram
f. Origan, Marjolaine bâtarde
n. Dost, Wintermajoran, Oregano
nl. Oregand